پيشينه ادعاي بابيت در اسماعيليه

بابيت، جايگاهي است که در ميان غاليان و منحرفاني شکل گرفت كه مي خواستند جايگاه فرقه‌اي خود را حفظ کنند، ازاين‌رو ريشه در جريان‌هاي پيش از علي‌محمّد شيرازي، از جمله اسماعيليه دارد:

«باب» عنواني است که در فرهنگ اسماعيليه به «حجت» گفته مي‌شد و او محرم و ملازم امام و امانت‌دار وي بود و بدون فاصله پس از امام قرار مي‌گرفت و در دوره ستر و پيش از فاطميان از اهميت خاصي برخوردار بود.(۱)

در منابع اسماعيلي که از مراتب گوناگون دعوت سخن رفته است، واژه باب (گاهي باب الابواب) براي رئيس اجرايي تشکيلات دعوت (شخصيتي بلافاصله بعد از امام) به کار رفته است. جالب آنكه عنوان «داعي الدعات» كه در منابع غير اسماعيلي به جاي واژه «باب» به كار مي‌رود، در متون اسماعيلي به ندرت ديده مي‌شود. (۲) براي نمونه حميدالدين کرماني (داعي و دانمشند بزرگ اسماعيليه متوفاي ۴۱۱ قمري) اشارات گوناگوني به مقام و اهميت «باب» و نزديکي و قرب منزلت وي به امام دارد.(۳) ديگر منابع اسماعيلي هم تأکيد دارند که در مصر دوره فاطمي، «باب» اولين شخصي بود که تعليمات امام را دريافت مي‌کرد و از اين جهت سخنگوي امام محسوب مي‌شد. نوشته‌هاي اسماعيلي بي‌آنکه وارد جزئيات شوند، چنين القا مي‌كنند كه «باب» در انجام وظايف خود دقيقاً زير نظر مستقيم امام عمل مي‌کرد و عده‌اي از داعيان تابع، او را ياري مي‌کردند.(۴)

برخي نيز گفته‌اند در دوران فاطميان مصر، مرتبه «باب» درست پس از مرتبه امام قرار داشت. وي دستورها را بدون واسطه از امام دريافت مي‌كرد و به حجت‌هايي مي‌رساند كه كار دعوت را بر عهده داشتند.(۵) «حجت» در سلسله‌مراتب ديني اسماعيليه براي کسي استفاده مي‌شد که از طريق وي، مهديِ غايبِ دور از دسترس، براي پيروانش دست‌يافتني مي‌گرديد.

دفتري (اسماعيلي‌پژوه معاصر) در گزارش خطابيه مي‌نويسد: «ابوالخطاب پيش از طرد شدن از پيشگاه امام صادق(سلام الله عليه) مدعي نايب و وصي امام بودن بود. او مي‌گفت امام، اسم اعظم خدا را با همه دلالات معجزه‌آميز آن به وي آموخته است.»(۶)

پانوشت
۱. تاريخ و عقايد اسماعيليه، ص ۱۵۰.
۲. دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج ۱۰، ص ۷۳۳.
۳. تاريخ و عقايد اسماعيليه، ص ۲۶۲.
۴. پيشين.
۵. دانشنامه جهان اسلام، ج ۱، ص ۱۲.
۶. تاريخ و عقايد اسماعيليه، ص ۱۰۷ و ۱۶۴.

منبع: محمّد علي پرهيزگار، مقاله «بررسي و تحليلي بر پيشينه شناسي بابيت و مهدويت علي محمد باب و رابطه آن با جريان هاي باطني»، فصلنامه انتظار موعود، شماره ۵۳.

پيگيري مقالات در تلگرام با كليك روي آدرس زير:

https://telegram.me/bahaiat_net

https://telegram.me/joinchat/BkW_SUFwlMXotBYfp0OE7A

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*